बेइजिङ । चीनको महत्वाकांक्षी पूर्वाधार परियोजना बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) मार्फत विकासोन्मुख देशहरूमा १.३ ट्रिलियन डलर पम्प गरेपछि पुल र सडक निर्माणबाट यो ठूलो ऋणको बोझ व्यवस्थापनमा ध्यान केन्द्रित भएको छ।
चीन विश्वको सबैभन्दा ठूलो द्विपक्षीय ऋणदाता बनेको छ, २०२१ मा करिब ८० बिलियन डलर प्रतिबद्ध छ, ऋण नयाँ परियोजनाहरूको सट्टा ऋण राहतका लागि बढ्दो छ।
यो पिभोटले दिगो ऋण र चीनको ऋण प्राथमिकतामा भएको परिवर्तनलाई लिएर केही प्राप्तकर्ता देशहरूको आलोचनालाई झल्काउँछ।
कुनै समय चार्जको नेतृत्व गर्ने नीति बैंकहरूले अब एक चौथाइ भन्दा कम ऋणहरू ह्यान्डल गर्छन्, जसले विकासशील विश्वलाई वित्तपोषण गर्नको लागि चीनको विकासशील दृष्टिकोण देखाउँदछ।
चीनमा, सत्तारुढ कम्युनिष्ट पार्टी (सीसीपी) ले अर्थतन्त्रमा ठूलो नियन्त्रण राख्छ, राज्यद्वारा सञ्चालित संस्थाहरू र निजी व्यवसायहरूमा पनि प्रभावको जटिल जालो बुनेको छ। यो राज्य-पूँजीवादी प्रणालीले सीसीपीलाई विभिन्न संयन्त्रहरू मार्फत तार तान्न अनुमति दिन्छ।
केन्द्रमा राज्य-स्वामित्वको सम्पत्ति पर्यवेक्षण र प्रशासन आयोग (एसएसएसी) खडा छ, जसले महत्वपूर्ण क्षेत्रहरूमा केन्द्रित विशाल राज्य-स्वामित्वका उद्यमहरूको प्रबन्ध गर्दछ। समान संस्थाहरूले राष्ट्रिय लक्ष्यहरूसँग पङ्क्तिबद्धता सुनिश्चित गर्दै प्रादेशिक निगमहरूको निरीक्षण गर्छन्।
चीनले नाइजेरियामा ठूला ग्यास पाइपलाइन र युगान्डाको रेलमार्गदेखि इजिप्ट, इथियोपियालगायतका परियोजनाहरूमा अफ्रिकाभरका पूर्वाधार परियोजनाहरूमा ठूलो लगानी गरेको छ।
तर, सीसीपीको पहुँच स्वामित्व भन्दा बाहिर फैलिएको छ। यसले कम्पनीहरू भित्र पार्टी कक्षहरू इम्बेड गर्दछ, निर्देशन प्रदान गर्दछ र पार्टी उद्देश्यहरूको पालना अनुगमन गर्दछ।
मुख्य निर्णयहरू, नियुक्तिहरू, र परियोजनाहरू सबै पार्टी समितिहरू मार्फत प्रवाहित हुन्छन्, रणनीतिक दिशामा उनीहरूको पकड बलियो बनाउँदैछ।
अन्तमा, २०१७ राष्ट्रिय खुफिया कानून जस्ता राष्ट्रिय सुरक्षा कानूनहरूले राज्यलाई आफ्नो पकडमा रहेको कुनै पनि कम्पनीबाट सूचना र सहायताको माग गर्न अधिकार दिन्छ, आर्थिक डोमेनमा आफ्नो पकडलाई थप कडा पार्छ। चीनले आफ्ना शक्तिशाली कम्पनीहरूको कार्यद्वारा अन्य देशहरूमा प्रभाव पार्छ।
जब कुनै देश वस्तुतः चिनियाँ व्यवसायहरूमा निर्भर हुन्छ, पछिल्लाले बार्गेनिङ पावर प्राप्त गर्छ। यसले अनौपचारिक व्यापार प्रतिबन्धहरू, प्रशासनिक उपायहरू, वा अन्य माध्यमहरू मार्फत धम्कीहरू, आर्थिक लागतहरू थोप्ने, वा सूक्ष्म रूपमा नीति निर्णयहरूलाई प्रभाव पार्न सक्छ।
केही अवस्थामा, चीनको ठूलो बजार साझेदारीले यसलाई व्यापार प्रवाह र आपूर्ति श्रृंखलाहरू हेरफेर गर्न अनुमति दिन्छ, या त यसको फाइदाको लागि वा अन्य देशहरू वा कम्पनीहरूलाई हानि पुर्याउनसक्छ।
चीन जस्तो राज्य नियन्त्रित अर्थतन्त्रसँग व्यवहार गर्दा यो एउटा प्रमुख चुनौती हो, जहाँ कर्पोरेट र सरकारी स्वार्थहरू प्रायः एकअर्कासँग जोडिएका हुन्छन्। महत्वाकांक्षी बेल्ट एण्ड रोड इनिसियटिभ (बीआरआई) ले यो घटनालाई चित्रण गर्दछ।
२०१३ मा सी जिनपिङद्वारा सुरु गरिएको बीआरआई विश्वसँग जोड्ने दुई नयाँ व्यापार मार्गहरू निर्माण गर्ने चीनको महत्वाकांक्षी योजना हो।
यद्यपि, पहलमा पूर्वाधार मात्रै भन्दा धेरै समावेश छ। यसले चीनको लागि एक विशाल, अन्तरनिर्भर बजार सिर्जना गर्ने, यसको आर्थिक र राजनीतिक शक्तिलाई बलियो बनाउने र उच्च प्रविधिको अर्थतन्त्रको लागि मार्ग प्रशस्त गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
राष्ट्रपति सी चिनफिङले सन् २०१४ मा ‘सामुद्रिक सिल्क रोड’ को प्रस्ताव राख्दै उक्त दृष्टिलाई विस्तार गरे। मलाक्का स्ट्रेटलाई बाइपास गर्दै यो लामो मार्गले चीन, दक्षिणपूर्वी एसिया, अफ्रिका र युरोपलाई बन्दरगाह, पुल र पूर्वाधारले जोड्ने लक्ष्य राखेको छ।
चीन-पाकिस्तान इकोनोमिक करिडोरमार्फत पाकिस्तानलाई प्रमुख साझेदारको रूपमा हेरिएको छ।
