श्रीनगर । केही वर्ष पहिले काश्मीरका महिलाहरूले पितृसत्ताको विरुद्धमा उभिने र आफ्नै व्यवसाय सुरु गर्ने सम्भावना कम थियो। सामाजिक सञ्जाल र विभिन्न सरकारी योजनाहरूले रूपान्तरणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको डा. सक्रिया करीम लेख्छन्।
काश्मीरका महिलाहरूले सामाजिक र आर्थिक सशक्तिकरण प्राप्त गर्नमा उल्लेखनीय प्रगति गरेको देखिन्छ किनकि उनीहरूले अवरोधहरू पार गर्दै रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गरिरहेका छन्।
अहिले स्थानीय उत्पादन बेच्नेदेखि कारखानामा काम गर्नेदेखि उद्यमी बन्ने गतिविधिमा संलग्न महिला छन्। चार वर्षअघि भारतीय संविधानको धारा ३७० खारेजले काश्मीरका जनतामा सकारात्मक प्रभाव पारेको देखिन्छ। यसले काश्मीरमा पाकिस्तान प्रायोजित आतंकवादमा पनि गिरावट ल्यायो।
अहिले काश्मीरमा शान्ति छ र काश्मीरीहरू सामान्य जीवन बिताइरहेका छन्। उनीहरू राष्ट्रिय जीवन र शासनसँग राम्ररी तालमेल भइरहेका छन्, उनीहरूलाई भारतले रेकर्ड गरिरहेको प्रभावशाली आर्थिक वृद्धिको फाइदा लिइरहेका छन्।
कुनै समय पाकिस्तान समर्थित आतंकवादी गतिविधिबाट प्रभावित बारामुल्ला जिल्लाका महिलाहरूले अहिले जाम बनाउने व्यवसाय सुरु गरेका छन्। हुमैरा मोहिदिनले काश्मिरी महिलाहरूको लचिलोपन र दृढताको कथालाई प्रतिनिधित्व गर्छिन्, जसले परम्परागत जाम बनाउने प्रक्रियालाई ब्रान्डमा परिणत गरेका छन्।
‘यो पहलले हामीलाई हाम्रो परिवारलाई समर्थन गर्ने र स्थानीय अर्थतन्त्रमा योगदान गर्ने मौका दिएको छ। हामीले गर्वका साथ आफ्नो भन्न सक्ने आम्दानीको श्रोत पाउँदा अचम्म लाग्छ,’ उनले भनिन्।
रुही जान पश्मिना सल उत्पादन गर्ने कारखानामा काम गर्न बसमा यात्रा गर्ने ३० जना महिलामध्ये एक हुन्। ‘सानै उमेरदेखि, कश्मीरका महिला स्पिनरहरू घरबाट काम गर्ने बानी परेका छन्। यसले उनीहरूको दक्षता, उत्पादन र आम्दानीलाई असर गरेको छ। (कारखाना) ले अब सुरक्षित काम गर्ने वातावरण र राम्रो ज्याला उपलब्ध गराएको छ,’ उनले भनिन्।
श्रीनगर निवासी नव शाहले सामाजिक सञ्जालबाट प्रेरणा लिएर उनको अचार व्यवसाय सुरु गरिन्, जसले इन्स्टाग्राम मार्फत ७० प्रतिशत अर्डर प्राप्त गर्छिन्। अहिले उनको विस्तार योजना छ। ‘हामी खुद्रा व्यापारमा लाग्नेछौं। यसले हामीलाई कश्मीरीहरूलाई रोजगारीको अवसर प्रदान गर्न पनि मद्दत गर्नेछ जो राम्रो योग्य तर बेरोजगार छन्,’ उनले भनिन्।
काश्मीरको हस्तशिल्प र ह्यान्डलूम विभागले तामाका भाँडाहरू सिक्न प्रशिक्षण केन्द्र स्थापना गरेको छ। यी महिलाहरूलाई मासिक एक हजारको भत्ता पनि प्रदान गरिन्छ। तालिमार्थी तहमीना मन्जुरले भनिन्, ‘हामीमध्ये धेरैका लागि यो रकमको अर्थ धेरै छ। यो हामीले सोध्नु पर्दैन भन्ने कुरा हो। यसले हाम्रो आत्मनिर्भरता सुनिश्चित गर्छ र हामी यसलाई आर्थिक स्वतन्त्रता र सशक्तिकरणतर्फको हाम्रो पहिलो कदमको रूपमा हेर्छौं।’
