काबुल । काबुलमा रहेको भारतीय दूतावासले जुन २०२२ मा आफ्नो काम पुनः सुरु गरेको छ। अफगानिस्तानको विदेश मन्त्रालयले यस निर्णयलाई स्वागत गरेको छ र फलदायी सम्बन्धको आशा व्यक्त गरेको छ। त्यसबेलादेखि भारतले अफगानिस्तानको विकासलाई पुनरुत्थान गर्न र त्यहाँको मानवीय संकटको सामना गर्न देशलाई मद्दत गर्न धेरै पहलहरू गरेको छ।
अफगानिस्तानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता अब्दुल काहर बल्खीले भने, ‘आईईए ९इस्लामिक इमिरेट्स अफ अफगानिस्तान०ले अफगान जनतासँगको सम्बन्ध र मानवीय सहायतालाई निरन्तरता दिन कूटनीतिज्ञ र प्राविधिक टोलीलाई काबुलमा रहेको आफ्नो दूतावासमा फिर्ता गर्ने भारतको निर्णयलाई स्वागत गर्दछ।’
यसैबीच, अमेरिका र युरोपेली संघका प्रतिनिधिहरूसँग तालिबान विरोधी अफगान नेताहरूको सम्मेलनको साइडलाइनमा भर्खरैको अन्तर्वार्तामा अफगानिस्तानका पूर्व गुप्तचर प्रमुख रहमतुल्लाह नबिलले चेतावनी पाकिस्तानी आतंककारी समूहहरूले भारतलाई निशाना बनाएर जैश(ए(मोहम्मद र लश्कर(ए(तैयबाले तालिवानको सहयोगमा अफगानिस्तानमा आफ्नो अड्डाहरू सारेको छ।
उनले तालिबानलाई संलग्न गराउने भारतको ‘आफ्नै स्वार्थ’ मा नयाँ दिल्लीले अफगानिस्तानका पूर्व नेताहरूसँग पनि च्यानलहरू खुला राख्नुपर्ने बताएका छन्। यद्यपि तिनीहरू अहिले सत्ताबाट बाहिर छन्। उनले थपे, ‘हामी अहिले भारतलाई सल्लाह दिने स्थितिमा छैनौं, र उनीहरूलाई उनीहरूको राष्ट्रिय हित राम्रोसँग थाहा छ। तर उनीहरू तालिबान परिवर्तन भएको भ्रममा बस्नुहुँदैन।’
यसले भारतको छिमेकमा आतंकवादी मोड्युलहरूको सुरक्षित आश्रयस्थलको बारेमा नयाँ चिन्ताहरू खडा गर्छ। भारत अफगानिस्तानमा सामान्य अवस्थामा फर्काउन सहयोग गर्न तत्पर छ, तर अन्य देशले जस्तो राजनीतिक सरोकारवालाहरूसँग कुनै पक्ष लिन चाहँदैन। भारतले जहिले पनि कुनै पनि देशको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने नीति अवलम्बन गरेको छ र यो अफगानिस्तानको लागि पनि सत्य हो।
अफगानिस्तानमा मानवीय संकटको सामना गर्न र देशको आर्थिक विकासको पुनरुत्थानका लागि अस्तव्यस्त विकास परियोजनाहरू पुनर्स्थापित गर्न अफगान तालिबानसँग संलग्न हुन भारतको इच्छुकतामा प्रतिबिम्बित हुन्छ। भारतको प्राथमिकता अफगानिस्तानमा शान्ति र विकासलाई बढावा दिनु हो जससँग लामो ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र आर्थिक सम्बन्ध छ।
भारत नोभेम्बर १६ मा भएको ‘अफगानिस्तानमा परामर्शको लागि मस्को ढाँचा’ को एक हिस्सा थियो जहाँ सहभागीहरूले अल्पसंख्यक, महिला र बालबालिका सहित सबै जातीय समूहहरूको आधारभूत अधिकारहरू, क्रमशः न्याय र शिक्षा प्रदान गर्न आफ्नो समर्थन व्यक्त गरे र पूर्ण रूपमा आह्वान गरे।
वार्तामा सहभागी राष्ट्रहरू – रुस, चीन, पाकिस्तान, इरान, तुर्कमेनिस्तान, कजाकिस्तान, उज्वेकिस्तान, किर्गिस्तान, ताजिकिस्तान र भारतले सबै आतंकवादी पूर्वाधारको अन्त्य गर्न र अफगानिस्तानमा तेस्रो मुलुकको सैन्य पूर्वाधार स्थापनालाई रोक्ने र रोक्ने विषयमा तत्काल सहमति जनाएका छन्। यो आह्वानले यस क्षेत्रका देशहरू आतङ्कवादविरुद्ध लड्ने सहमति भएको कुरालाई विश्वस्त तुल्याइरहेको छ। वार्तामा भाग नलिने तालिबानले पनि अफगानिस्तानमा मस्को ढाँचामा भएको छलफललाई स्वागत गर्दै अफगान भूमिलाई “क्षेत्रको स्थिरता” विरुद्ध प्रयोग हुन नदिने घोषणा गरेको छ।
भारत र मस्को ढाँचामा अन्य सहभागीहरूले वर्तमान मानवीय संकट समाधान गर्न र समावेशी र प्रतिनिधि सरकारको गठनलाई समर्थन गर्न विभिन्न सरोकारवालाहरूलाई बोलाए। आतंकवादविरुद्ध लड्न र क्षेत्रीय सुरक्षा सुनिश्चित गर्न पनि यो आवश्यक महसुस गरिएको थियो।
भारतका विदेशमन्त्री एस जयशंकरले यसअघि अफगानिस्तानबाट आतङ्कवादको खतरालाई वैधानिक प्रयासका रूपमा व्याख्या गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय र विशेषगरी छिमेकी देशहरूले मिलेर काम गर्ने आशा व्यक्त गरेका थिए।
विश्व बैंकले अफगानिस्तानको प्रारम्भिक आधिकारिक जीडीपी तथ्यांकले २०२१ मा अर्थतन्त्र २०।७ प्रतिशतले संकुचित भएको देखाएको बताएको छ। कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा नाटकीय गिरावट आउनुका कारणहरू व्याख्या गर्दै सार्वजनिक खर्च र कुल मागमा कमी, घरायसी आय घट्नु र घट्नुलाई औंल्यायो।
