काठमाडौं । चीनको बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ (बिआरआई) परियोजना बेकार खर्च, पर्यावरणीय विनाश र ठूलो ऋणको बोझको पर्याय बनेको छ र सहभागी देशका नेताहरू र चिनियाँ कम्पनीहरूलाई राष्ट्रको प्राकृतिक स्रोत वा जनताको लागतमा नाफा कमाउने उद्देश्य रहेको छ, एक मिडिया रिपोर्टले भन्यो। ।
२०१८ मा, एक अध्ययनले १८१४ बीआरआई सम्बन्धित परियोजनाहरू मध्ये २७० ऋण दिगोपन, श्रम र वातावरणीय मापदण्ड, राष्ट्रिय सुरक्षा, पारदर्शिता, र भ्रष्टाचार सम्बन्धी समस्याहरू देखाएको छ। सन् २०१७ मा म्याकिन्सेको सर्वेक्षणले अफ्रिकाका ६० प्रतिशतदेखि ८० प्रतिशत चिनियाँ कम्पनीहरूले ठेक्का लिनका लागि घुस दिएको स्वीकार गरेको खुलासा गरेको थियो। यसबाहेक, महाद्वीपको पछिल्लो ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेशनल घूस दाता सूचकांकमा चिनियाँ कम्पनीहरूले दोस्रोदेखि अन्तिम स्थान हासिल गरेको इनसाइडओभरले एक रिपोर्टमा बताएको छ।
बीआरआई परियोजनाहरूमा एकै ढाँचामा भ्रष्टाचारका धेरै घटनाहरू देखा परेका छन्, चीन र बीआरआई सहभागी देशहरू बीच बन्द बिडिङ प्रक्रियामा हस्ताक्षर गरिएका अपारदर्शी सम्झौताहरू, परियोजनाहरू गोप्य रूपमा चिनियाँ कम्पनीहरूलाई मात्र प्रदान गर्न। सामान्यतया, बजारमा प्रचलित लागतको तुलनामा उद्धृत लागत धेरै उच्च हुन्छ। यी धेरै अवस्थामा, सामान्यतया, सहभागी बीआरआई देशका वरिष्ठ नेताहरू यस व्यवस्थित बोली प्रक्रिया मार्फत चिनियाँ कम्पनीहरूलाई परियोजनाहरू बाँडफाँड गर्न संलग्न हुन्छन्। प्रारम्भिक चरणमा आयोजनाहरू स्थानीय जनता र सहभागी राष्ट्रका लागि अत्यन्तै लाभदायक हुने भनिए पनि अन्त्यमा आयोजनाले नतिजा ल्याउन सकेको छैन ।
यी आयोजनाहरूमार्फत चिनियाँ कम्पनी र तिनका अधिकारीहरूले अफ्रिकी देशका दुर्लभ खनिजलगायत खनिज स्रोतहरू सुरक्षित गर्न स्थानीय निकाय वा सरकारलाई घूस दिएर भ्रष्टाचार बिआरआई देशमा निर्यात गरेका छन्। यसले यी परियोजनाहरू देशका नेताहरू र चिनियाँ कम्पनीहरूलाई उनीहरूको प्राकृतिक स्रोत वा जनताको मूल्यमा नाफा कमाउनको लागि डिजाइन गरिएको झल्काउँछ। कतिपय अवस्थामा आयोजनाहरूमा चर्को भ्रष्टाचारका कारण चीनलाई ऋण तिर्न नसकेका देशहरू ‘ऋण जाल’मा फसेको इनसाइडओभरले जनाएको छ।
चीनले बीआरआईको छातामुनि त्यस्ता अभ्यासहरू गर्दै आएको छ, अफ्रिकी महादेशले विन्दुमा रहेको छ र बीआरआई कार्यान्वयन गर्दा अवलम्बन गरिएका कुप्रथाहरूको खाँचो छ। चीनको कुप्रबन्धको सबैभन्दा ज्वलन्त उदाहरणहरू मध्ये एक पूर्वी अफ्रिकी परियोजना, नैरोबी-मोम्बासा रेलवे, मोम्बासा र नैरोबी बीच चलिरहेको छ। एसजीआर वा स्ट्यान्डर्ड गेज रेलवे भनेर चिनिने यो परियोजनाले महत्वपूर्ण शासन असफलता र भ्रष्टाचारको सामना गर्यो। केन्याका अधिकारीहरूले पनि (२०१८) चीनको रोड एण्ड ब्रिज कर्पोरेशनका सात अधिकारीहरूलाई एसजिआर भ्रष्टाचारमा चलिरहेको अनुसन्धानलाई पटरीबाट उतार्न घुसखोरीको प्रयासको सम्बन्धमा पक्राउ गरे, इनसाइडओभरका अनुसार।
२०१८ मा, केन्या सरकारले केन्याको राष्ट्रिय भूमि आयोगका अध्यक्ष र केन्या रेलवे कर्पोरेशनका प्रबन्ध निर्देशक लगायत धेरै वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई भ्रष्टाचार र ठगीको आरोपमा पक्राउ गर्दा भ्रष्टाचारको ठोस प्रमाण बाहिर आयो। यी अधिकारीहरूले कथित रूपमा 2 मिलियन अमेरिकी डलरको धोखाधडी जग्गा अधिग्रहण योजनामा षड्यन्त्र गरेका थिए, जसमा उनीहरूले गैरकानूनी रूपमा सरकारी स्वामित्वको जग्गा अधिग्रहण गरे र त्यसपछि क्षतिपूर्ति प्रक्रिया अन्तर्गत बेचेका थिए जसको जग्गा नयाँ रेलमार्गको मार्गमा थियो, इनसाइडओभरले भन्यो।
अफ्रिकामा, बीआरआईमा भाग लिने धेरै राष्ट्रहरूले व्यापक रूपमा सार्वजनिक शासनको खाडल र शासक अभिजात वर्गका प्रोत्साहनहरू र व्यापक रूपमा समाजका बीचको विच्छेदको सामना गर्छन्।
बीआरआई सहभागी देशहरूमा पारदर्शिता र जवाफदेहिता पुनर्स्थापित गर्न आवश्यक छ।
बीआरआई परियोजनाहरू अन्तर्गत, अर्बौं डलर भ्रष्ट शासनहरूमा पम्प गरिएको छ जहाँ भ्रष्टाचारका मुद्दाहरू राजनीतिक प्रणालीहरूमा सम्मिलित छन्, भ्रष्टाचार घोटालाहरू अपरिहार्य बनाउँदै।
