काठमाडौं । मध्यपूर्वको वर्तमान अवस्था जति जटिल छ त्यति नै विस्फोटक पनि छ। इजरायली आक्रमणले इरान भित्र व्यापक विनाश भएको छ । सयौं रणनीतिक स्थानहरूमा भारी बमबारी गरिएको छ। बदलामा, इरानले धेरै प्रमुख इजरायली शहरहरूलाई लक्षित गरी क्षेप्यास्त्र आक्रमणहरू पनि गरेको छ र ठूलो क्षति पुर्याएको छ।
यी सबैको बीचमा अमेरिका इजरायलको समर्थनमा सिधै युद्धमा सामेल हुन सक्छ भन्ने अनुमानहरू तीव्र भएका छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि आक्रमण गर्ने योजनालाई अनुमोदन गरेका छन्। उनले अमेरिकी सेनालाई अन्तिम आदेश पर्खन भनेका छन्।
यसैबीच, इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीले अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पको धम्कीबाट नडराउने बताए । उनले स्पष्ट रूपमा भने – ‘यदि अमेरिका इरान-इजरायल युद्धमा संलग्न भयो भने यसको नराम्रो परिणाम हुनेछ।’
इरानले अमेरिका यो युद्धमा सामेल भएमा ठूलो मूल्य चुकाउनुपर्ने स्पष्ट पारेको छ। केही दिनअघि इरानी संसदको राष्ट्रिय सुरक्षा समितिका उपाध्यक्ष महमूद नबाभियानले अमेरिकामाथि लक्षित गर्दै भनेका थिए, “इजरायलमाथि आक्रमण गर्नुभन्दा अमेरिकाको सैन्य अड्डाहरूमा आक्रमण गर्नु हाम्रो लागि सजिलो छ। यदि अमेरिकाले इरानमाथि आक्रमण गर्छ भने उसले आफ्ना सैनिकहरूका लागि ५० हजार कफिनहरू तयार राख्नुपर्नेछ।”
महमूद नबाभियानको यो भनाइ हचुवामा दिइएको भनाइ होइन । यदि तथ्यहरूलाई हेर्ने हो भने धेरै हदसम्म उनको भनाइ सही देखिन्छ। विगतमा, सबैभन्दा गम्भीर परिस्थितिहरूमा पनि अमेरिकाले कहिल्यै इरानमाथि प्रत्यक्ष आक्रमण गरेको छैन। यसले सधैं इरानमाथि प्रतिबन्ध लगाएको छ।
वास्तवमा, मध्यपूर्वमा अमेरिकाका धेरै सैन्य अड्डाहरू छन् । यदि अमेरिका अहिले युद्धमा सामेल भयो भने यी सबै हवाई अड्डाहरू पनि एकैचोटि इरानको निशानामा आउनेछन्। यही कारणले गर्दा इरानले भनेको थियो ‘अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूमा आक्रमण गर्नु इजरायलमाथि आक्रमण गर्नु भन्दा सजिलो छ।’ इरानलाई इजरायलभन्दा अमेरिकी अड्डाहरूलाई लक्षित गर्न किन सजिलो छ? यस प्रश्नको उत्तर भूराजनीतिक रणनीति, सैन्य जोखिम र प्राविधिक चुनौतीहरूमा निहित छ।
कतारको अल उदेइद एयर बेस मध्य पूर्वमा रहेको सबैभन्दा ठूलो अमेरिकी सैन्य बेस हो जुन १९९६ मा निर्माण गरिएको थियो। जहाँ १० हजार सैनिक र १०० भन्दा बढी विमान तैनाथ छन्। यो इरानबाट केवल ३०० किलोमिटर टाढा छ।
इराकमा २,५०० भन्दा बढी अमेरिकी सैनिकहरू छन् जो इस्लामिक स्टेट विरुद्ध लडिरहेका छन्। यी अड्डाहरू इरानको सिमानाको छेउमा छन्। इराकलाई तिनीहरूलाई निशाना बनाउन धेरै सजिलो छ। अमेरिकाले उत्तरपूर्वी सिरियाको एक सैन्य अड्डामा लगभग २ हजार सेना तैनाथ गरेको छ भने २,५०० भन्दा बढी सेना इराकमा इस्लामिक स्टेट र स्थानीय विद्रोहीहरू विरुद्ध लडिरहेका छन्।
जोर्डनमा अमेरिकी सैनिकहरूले स्थानीय सेनासँग संयुक्त अभ्यास गर्छन् र उनीहरूलाई आधुनिक तालिम दिन्छन्। मध्य पूर्वमा दुई अमेरिकी विमान वाहकहरू पनि तैनाथ छन् जसले हजारौं सैनिक र दर्जनौं विमान बोक्न सक्षम छन्।
बहराइनमा अमेरिकी नौसेना आधार फारसी खाडीमा छ, जहाँ ९ हजार सैन्य कर्मचारी तैनाथ छन्। यसलाई विमान, सेना र दुर्गम स्थलहरू सहितको अमेरिकी नौसेनाको पाँचौं फ्लीटको घर मानिन्छ। यसबाहेक युएई, कुवेत, बहराइन र कतारमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरू इरानको क्षेप्यास्त्रको दायरा भित्र छन्।
इरानलाई प्रोक्सी संगठनहरूको समर्थन पनि छ । इरान-समर्थित मिलिशियाहरू (जस्तै कताइब हिज्बुल्लाह, हुथी, पीएमएफ) पहिले नै यी धेरै अड्डाहरू नजिक अवस्थित छन्। यसले इरानलाई यी अड्डाहरूलाई लक्षित गर्न सजिलो र प्रभावकारी बनाउँछ।
विदेश सम्बन्ध परिषद्को प्रतिवेदन अनुसार अक्टोबर २०२४ सम्ममा मध्यपूर्वमा लगभग ४० हजार अमेरिकी सैनिक तैनाथ गरिएका थिए। कतारसँगै हजारौं अमेरिकी सैनिक बहराइन, कुवेत, साउदी अरेबिया र संयुक्त अरब इमिरेट्समा पनि छन्।
इरान आफैं प्रत्यक्ष आक्रमण गर्दैन, बरु यसले आफ्ना प्रोक्सी सेनाहरू मार्फत आक्रमण गर्दछ । इरानले युद्धको अवस्थामा हुथी विद्रोहीहरू (यमन र लाल सागर पारि), हिजबुल्लाह (लेबनानबाट), शिया मिलिशिया (इराक र सिरियाबाट) परिचालन गर्न सक्छ ।
