काठमाडौं। चीनको कडा शून्य कोभिड१९ नीतिहरूको विरोधमा चीनभरि दुर्लभ ठुला प्रदर्शनहरू बढेका छन्, प्रदर्शनकारीहरू आफ्नो असन्तुष्टि व्यक्त गर्न धेरै स्थानहरूमा सडकमा उत्रिएका छन्।
यद्यपि चीनमा विरोधहरू पूर्ण रूपमा अज्ञात छैनन्, तर विरोध हुने मुद्दा वा स्थान विशिष्ट हुन्छन्। थप रूपमा यी प्रायः तिनीहरूको ट्र्याकहरूमा रोकिन्छन् जुन बलियो निगरानी प्रणालीद्वारा फैलिन सक्छन् र राज्य बलहरूबाट तत्काल प्रतिकार्यका उपायहरू अपनाइन्छन्। चीनका १ अर्ब ४० करोड नागरिकहरूमध्ये कतिले भाग लिएका छन् भन्ने पूर्ण निश्चितताका साथ पुष्टि गर्न असम्भव छ।
यद्यपि राष्ट्रपति सी चिनफिङको शून्य कोभिड१९ नीतिले चीनमा सङ्क्रमणलाई रोकेको छ, तर यसको लागि आवश्यक लामो अलगाव र प्रतिबन्धित आन्दोलन बढ्दो सार्वजनिक आलोचनामा आएको छ र हालैको तीव्र कोभिड१९को प्रकोपसँग पनि जोडिएको छ।
अधिकारीहरूका अनुसार उरुम्की आगलागीमा मृत्युको श्रेय कोभिड१९का नीतिहरू होइनन्। चीन आफ्नो कठोर र विघटनकारी महामारी उपायहरूसँग बढ्दो रुपमा निराश हुँदै गएको छ किनकि उसले बाँकी संसार खुला भएको देखेको छ। अहिले चीनमा नियमहरू नमान्ने वा तिनीहरूको आलोचना गर्ने मानिसहरूलाई कुटपिट वा हिरासतमा लिइन्छ।
राजधानी बेइजिङ र सांघाईको वित्तीय केन्द्र प्रमुख सहरहरूको दुई उदाहरण मात्र हुन् जहाँ शून्य कोभिड१९को नीति विरुद्ध विरोध प्रदर्शनहरू भइरहेका छन्।
परीक्षण र क्वारेनटाइन नियमहरूको बारेमा गुनासोहरू बढ्दै गएपछि यो विषयले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको कडा आलोचना गरेको छ ।
प्रतिरोधको नयाँ प्रतीकका रूपमा कागजको खाली सेतो पाना आइतबार बेइजिङमा प्रदर्शनकारीहरूले बोकेका थिए । उनीहरूले त्यसमा हामीलाई नेता चाहिँदैन, हामी भोट चाहन्छौँ भनेर लेखेका थिए ।
सांघाईमा प्रदर्शनकारीहरूले सी र सीसीपीले राजीनामा दिन र शोक व्यक्त गर्न माग गरेका छन्। चीनमा कागजको खाली पाना शून्य कोभिड१९ नीतिहरूको विरोध गर्ने कुराको प्रतिनिधित्व गर्न थालेको छ ।
लिआङ्मा नदीको प्रदर्शनको क्रममा जोनी नामका २६ वर्षीय व्यक्तिले रोयटर्ससँग बोल्दै भनेका छन् ‘सेतो पत्रले हामीले भन्न चाहेको तर बोल्न नसक्ने सबै कुरा प्रतिबिम्बित गर्दछ।’
सेतो कागजका पानाहरू समात्नुको अर्थलाई बाहिर आउन नदिइएको आरोप समेत लाग्न थालेको छ। धेरै विरोध सम्बन्धित ह्यासट्यागहरू मेटाइएको छ। चिनियाँ सामाजिक सञ्जाल सञ्जालहरूले पनि साना साना विरोधको फुटेजलाई रोकेको देखिन्छ।
रेडियो फ्री एसिया द्वारा प्राप्त जानकारी अनुसार, अक्टोबर २६, २०२२ मा क्रुद्ध ल्हासाका नागरिकहरूले क्रूर कोभिड१९ लकडाउनको विरोध गरेपछि उनीहरूलाई दुई महिनाका लागि पक्रिएर राखिएको थियो ।
२००८ देखि तिब्बतीहरूमाथि गरिएको दमनको विरोधमा चिनियाँ प्रहरी र सेनाले हस्तक्षेप गरेपछि कयौँ मानिसहरूले ज्यान गुमाएका छन् ।
रेडियो फ्री एसियाले प्राप्त गरेका भिडियोहरूमा धेरै प्रदर्शनकारीहरू सडकमा देख्न सकिन्छ। दिनको समयमा खिचिएको भिडियोमा, अधिकांश व्यक्तिहरू उभिरहेका वा वरिपरि हिँडिरहेका छन्, र नजिकै सेतो सुरक्षा सुट लगाएका अधिकारीहरू छन्। राति खिचिएका दुई भिडियोमा भीड र सवारी साधनले फराकिलो बाटो अवरुद्ध गरेको देखाइएको छ, जब भीडले चिच्याउँदै अगाडि धकेल्छ।
अगस्टको सुरुमा, पुरै चीन र ल्हासामा कोभिड दर बढ्दै गएपछि, शहरलाई लकडाउनमा राखिएको थियो। ल्हासाका बासिन्दाहरूले लकडाउन आदेश जारी हुनु अघि तयारी गर्न थोरै समय नभएको गुनासो गरेका छन्, जसले गर्दा केही मानिसहरू भोकै बसेका छन् र बिरामी भएकाहरूलाई प्रभावकारी उपचार पाउन असम्भव भएको छ।
गत महिनाको अन्त्यमा रेडियो फ्री एसियाले रिपोर्ट गर्यो कि तिब्बत भित्रको एक स्रोतले ल्हासाका तिब्बतीहरू भवनबाट हाम फालेको अनलाइन दाबीलाई पुष्टि गरेको थियो। यो क्षेत्र अझै पनि चीनको गम्भीर नियन्त्रणमा छ, जसले तिब्बतीहरूको राजनीतिक गतिविधि र उनीहरूको सांस्कृतिक र धार्मिक पहिचानको शान्तिपूर्ण अभिव्यक्तिमा प्रतिबन्ध लगाएको छ भने उनीहरू यातना, कैद र गैरन्यायिक मृत्युदण्डको अधीनमा छ।
चिनियाँ सरकारले कठोर शून्य कोभिड१९ लकडाउन र तिब्बतीहरू लगायत धेरै मानिसहरूमाथि अन्य प्रतिबन्धहरू लगाएको छ जुन अहिले भइरहेको विरोधले देखेको छ। दशकौँमा पहिलो पटक, चीनमा हजारौँ व्यक्तिहरूले विश्वविद्यालयहरूमा र प्रमुख शहरहरूको सडकमा प्रदर्शन गर्न सरकारको अवहेलना गरेका छन्, कठोर सेन्सरशिपको अन्त्यको लागि आह्वान गर्दै, जीवनका सबै भागहरूमा कम्युनिस्ट पार्टीको बढ्दो नियन्त्रण र साथै। चलिरहेको कोभिड परीक्षण र लकडाउन।
‘स्वतन्त्रता चाहियो मुख्यतया युवा पुस्ताले नेतृत्व गरेको विरोधको ग्राउन्डवेलको लागि क्याचफ्रेजको रूपमा यो देशभर फैलिएको छ,’ जसमध्ये केही सरकारको विरुद्धमा पहिलेको असन्तुष्टिको खुला कार्यहरूमा भाग लिन धेरै जवान छन्।
विगतका तीन दशकहरूमा, मुख्य भूमि चीन, विश्लेषकहरूका अनुसार, तुलनात्मक केही अनुभव भएको थिएन। बेइजिङमा रहेका अनुसन्धानकर्ता र ३३ वर्षअघि प्रजातन्त्र समर्थक आन्दोलनमा भाग लिने सिङ्हुआ विश्वविद्यालयका पूर्व प्राध्यापक वु छ्याङले हालको विरोधलाई ‘सन् १९८९ मा तियानमेन प्रदर्शनपछि चीनमा भएको सबैभन्दा ठुलो प्रतिरोध कार्य’ भनेका छन्। उनले अघि भने,’यस पटकका मागहरू १८८९ मा भन्दा बढी विशिष्ट छन्, जब विरोधहरू मुख्य रूपमा अमूर्त मूल्यहरूको खोजीमा केन्द्रित थिए।’
ती विज्ञले जोड दिए,’मलाई विश्वास छ कि सीले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी प्रणालीको तर्क र सी जिनपिङको व्यक्तिगत व्यवहारको ढाँचा अनुसार प्रतिआक्रमण गर्न कडा उपायहरू तयार गर्नेछन्। त्यसपछि, समाजमा आफ्नो समग्र नियन्त्रणलाई अझ कडा बनाउनको लागि, उहाँले धेरै सङ्ख्या प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ। यद्यपि, चीन सरकार सरकारी सञ्चारमाध्यम मार्फत शून्य कोभिड१९ नीतिहरूलाई कायम राख्नुको महत्त्वलाई हाइलाइट गर्नुको सट्टा व्यापक विरोधको सन्दर्भमा मौन रहेको छ। प्रदर्शनकारीहरूले चिनियाँ सरकारलाई आफ्नो शून्य कोभिड१९ नीति चाँडै परित्याग गर्न मनाउन सक्ने सम्भावना छैन।
