भुटान- भुटानले आफ्नो छिमेकी विशाल भारतबाट यस वर्षको डिसेम्बरदेखि सुरु भई अर्को वर्ष अप्रिलसम्म करिब पाँच महिनाको विस्तारित अवधिका लागि विद्युत् आयात गर्ने तयारी गरिरहेको छ। आयातमा प्रत्याशित वृद्धि विद्युतको बढ्दो घरेलु मागको कारण भएको र जुन विगत वर्षहरूमा निरन्तर बढ्दै गएको छ।
परम्परागत रूपमा ड्रक ग्रीन पावर कर्पोरेशन (डीजीपीसी) ले तीन महिनाको लागि मात्र बिजुली आयात गर्यो। तर, माग बढेपछि डिजीपीसीले अघिल्लो वर्ष चार महिना विद्युत आयात गर्न बाध्य भएको थियो ।
डिसेम्बर २०२२ देखि मार्च २०२३ सम्म डीजीपीसीले ३६७.१७ मिलियन यूनिट बिजुली आयात गर्यो, जसको लागत लगभग १.७५ अर्ब रुपैयाँ छ।
ऊर्जा विभाग, भुटान पावर कर्पोरेशन, भुटान पावर सिस्टम अपरेटर र डीजीपीसीले हालै गरेको एक अध्ययनले २०२३-२०२४ अवधिमा पाँच महिनासम्म ऊर्जा आयात गर्नुपर्ने आवश्यकता पहिचान गरेको छ। यो आवश्यकता घरेलु मागमा अपेक्षित पर्याप्त वृद्धिलाई श्रेय दिइएको छ।
विद्युत क्षेत्रका एक वरिष्ठ अधिकारीले यी पाँच महिनामा भुटानले १५०० मिलियन युनिटभन्दा बढी बिजुली आयात गर्ने प्रक्षेपण गरेको बताए।
अधिकारीले थपे, ‘भारतीय इनर्जी एक्सचेन्जहरूमा बिजुलीको मूल्यमा निर्भर गर्दै, आयातको लागत ६ बिलियन भन्दा बढी हुने अनुमान छ।’
यो पाँच महिनाको अवधिमा, बिजुली आयात कहिलेकाहीँ चरम सीमामा पुगेको र ८०० मेगावाट पुग्ने अनुमान गरिएको छ। भुटानका जलविद्युत परियोजनाहरूले मौसमी अनुभव, अधिकतम उत्पादन मेदेखि अक्टोबरसम्म मनसुन महिनाहरूमा हुने गर्दछ।
यसको विपरित, नोभेम्बरदेखि अप्रिलसम्म सुक्खा जाडो महिनाहरूमा उत्पादनमा उल्लेखनीय गिरावट आउने देखिन्छ। हाल, कमजोर अवधिमा, उत्पादन क्षमता ४०० देखि ४५० मेगावाटको वरिपरि हुन्छ, जबकि उच्चतम माग ७५० मेगावाट नाघेको छ र अझै पनि बढिरहेको छ।
आयात दर निर्यात दर भन्दा बढी हुँदा भुटानले थप ऊर्जा उत्पादन गरेर महत्वपूर्ण आयात बिल कम गर्ने रणनीतिक योजना बनाउन सक्छ। यो दुबला अवधिमा भण्डारहरूबाट पानी छोडेर हासिल गर्न सकिन्छ।
भारतमा जाडोमा बिजुलीको माग घट्छ, जसले बजार मूल्यलाई असर गर्छ। तर, भुटानले गत हिउँदमा प्रतियुनिट आठ दशमलव ३५ रुपैयाँमा बिजुली आयात गरेकोले प्रतियुनिट आयात दर निर्यात दरभन्दा बढी छ।
निर्यात महसुल दीर्घकालीन पावर पर्चेज एग्रीमेन्ट (पीपीए) मा आधारित रहेको र आयात भारतीय ऊर्जा स्पट बजारबाट हुने गरेको विद्युत अधिकारीहरूले स्पष्ट गरेका छन्। भारतमा ऊर्जा बजारहरूले विकासको संकेत देखाउँदै, भविष्यमा थप प्रतिस्पर्धी ऊर्जा आयात मूल्यहरूको लागि आशावादी छ।
यी घटनाक्रमहरूका अतिरिक्त, भुटानले सन् २०२३ को डिसेम्बरको अन्त्यसम्ममा सञ्चालन हुने ११८ मेगावाटको निकाछु आयोजनाको सञ्चालनसँगै उत्पादन क्षमतामा बृद्धि हुने अनुमान गरेको छ। यद्यपि, अधिकारीहरूले निकाछु आयोजनाबाट बलियो क्षमता वृद्धि भएको उल्लेख गरेका छन्। जाडो महिनामा २३ मेगावाट र पुनात्साङ्छु दोस्रो आयोजनाले थप १६४ मेगावाट उत्पादन गर्नेछ ।
यी परियोजनाहरूबाट बलियो ऊर्जा उत्पादनले आयातको बोझ कम गर्न मद्दत गर्ने भए पनि भुटानको शीतकालीन ऊर्जा घाटा कायम रहनेछ र पूरक आयात आवश्यक हुनेछ।
यो चलिरहेको चुनौतीलाई सम्बोधन गर्न भुटानको ऊर्जा क्षेत्र सक्रिय रूपमा आफ्नो ऊर्जा आपूर्ति विकल्पहरू विविधीकरण गर्दैछ। केही वर्षहरूमा सौर्य ऊर्जा उत्पादन क्षमताको लगभग ५०० मेगावाट स्थापना गर्ने गतिमा योजनाहरू सहित, केही जाडो घाटाहरू पूर्ति गर्नको लागि सौर्य ऊर्जा लागत-प्रभावी समाधानको रूपमा उभरिरहेको छ।
भुटानले हिउँदमा बिजुलीको अभावको सामना गर्न जारी राख्दा, यो आफ्ना नागरिकहरूको लागि स्थिर र भरपर्दो बिजुली आपूर्ति सुनिश्चित गर्न नवीन समाधानहरू खोज्न प्रतिबद्ध छ।
