काठमाडौं । अमेरिका र इजरायलसँगको जारी युद्धको एउटा हिस्साका रूपमा इरानले सम्पूर्ण खाडी क्षेत्रमा मिसाइल आक्रमणलाई तीव्रता दिएको छ। पछिल्लो समय इजरायलले इरानको ‘साउथ पार्स’ मा हमला गरेपछि, जवाफमा इरानले बिहीबार कतारको ‘रास लाफान’ ऊर्जा परिसरलाई निशाना बनायो। यी दुवै केन्द्रहरू विश्वकै ठूला प्राकृतिक ग्यास क्षेत्रका अभिन्न अंग हुन्।
बारम्बारको उक्साहट र आक्रमणका बाबजुद कतार र अन्य खाडी मुलुकहरूले अहिलेसम्म इरानविरुद्ध कुनै ठोस जवाफी कारबाही गरेका छैनन्। उनीहरू किन युद्धबाट जोगिन चाहन्छन् र कुन कुराले उनीहरूलाई प्रतिकार गर्न बाध्य पार्न सक्छ ? यसबारे विश्लेषकहरूको फरक-फरक मत रहेको छ।
गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध संयुक्त सैन्य अभियान सुरु गरेपछि तेहरानले इजरायलमा मात्र नभई अमेरिकी सहयोगी खाडी राष्ट्रहरू—बहराइन, कुवेत, साउदी अरब, कतार, ओमान र संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) मा पनि क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको छ। खाडी अधिकारीहरूका अनुसार इरानले अमेरिकी सैन्य अखडाका साथै होटल, विमानस्थल, आवासीय क्षेत्र र ऊर्जा केन्द्रहरू जस्ता नागरिक पूर्वाधारमा समेत क्षति पुर्याएको छ।
‘सेन्टर फर इन्टरनेशनल पोलिसी’ का सिनियर फेलो सिना तुसीका अनुसार खाडी देशहरूका लागि यो उनीहरूको आफ्नै युद्ध होइन। “जवाफी कारबाहीले उनीहरूलाई थप असुरक्षित बनाउन सक्छ। उनीहरूसँग पाउनु भन्दा गुमाउनु पर्ने कुरा धेरै छन्,” तुसी भन्छन्। खाडी अर्थतन्त्र ऊर्जा, ढुवानी र लगानीकर्ताको भरोसामा टिकेको छ, जसलाई इरानले सजिलै अवरोध पुर्याउन सक्ने देखिएको छ।
यद्यपि, पूर्व पेन्टागन अधिकारी बिलाल साबको तर्क अलि फरक छ। उनी भन्छन्, “यदि खाडी देशहरूले प्रतिकार गरेनन् भने, यसले इरानलाई बिना कुनै परिणाम ठूलो क्षति पुर्याउन सकिन्छ भन्ने संकेत दिनेछ। जवाफी हमलाले इरानलाई भविष्यमा यस्ता कार्य गर्नबाट रोक्न सक्छ ।”
किङ्ग्स कलेज लण्डनका लेक्चरर रब गीस्ट पिनफोल्डका अनुसार खाडी देशहरू इजरायलसँग जोडिन हिचकिचाइरहेका छन्। सन् २००३ मा अमेरिकाले इराकमा गरेको हमलापछिको अस्थिरता र अराजकतालाई उनीहरूले अझै बिर्सिएका छैनन्। उनीहरूलाई डर छ कि अमेरिकाले कुनै स्पष्ट लक्ष्यबिना यो अभियान चलाइरहेको छ र पछि यस क्षेत्रलाई समस्याकै बीचमा छोडेर जान सक्छ।
खाडी नेताहरूको ठम्याइ छ कि हमला रोक्ने एकमात्र भरपर्दो माध्यम कूटनीति र सम्झौता नै हो। यद्यपि सैन्य स्तरमा उनीहरू अझै पनि अमेरिकी ‘एयर डिफेन्स’ प्रणाली र सैन्य सुरक्षामा पूर्ण रूपमा निर्भर छन्।
विश्लेषक डा. एच.ए. हेलियर भन्छन्, “यदि ऊर्जा निर्यात र नागरिक क्षेत्रमा हमला बढ्दै गयो भने खाडी देशहरूको राजनीतिक दृष्टिकोण छिट्टै परिवर्तन हुन सक्छ।” इरानले खाडी देशहरूलाई आफ्नो विरुद्ध एउटा ठूलो गठबन्धन बनाउन बाध्य पारिरहेको छ।
पिनफोल्ड थप्छन्, “इरानले खाडी देशहरूसँगको आफ्नो सबै सम्बन्ध दाउमा राखेको छ, जुन अत्यन्तै जोखिमपूर्ण रणनीति हो।” अन्ततः, खाडी राष्ट्रहरूले अनन्तकालसम्म आक्रमण सहने छैनन्। आफ्नो सुरक्षामा गम्भीर खतरा महसुस हुनासाथ उनीहरूले अमेरिकाको साथ दिएर निर्णायक कदम चाल्न सक्ने सम्भावना प्रवल छ।
