बेइजिङ । सन् २०२२ मा चीनले आफ्नो जीडीपी वृद्धि लक्ष्य ५ प्रतिशतभन्दा बढी राखेको भए पनि ३ प्रतिशतमात्रै उपलब्धि हासिल गर्न सक्यो। उनीहरुको आन्तरिक कार्य प्रतिवेदन र उपलब्धिहरु अहिलेको भन्दा धेरै शंकास्पद कहिल्यै भएन, किनभने पहिलो पटक चीनले शून्य कोभिडको आफ्नै राज्य नीति फिर्ता लिएको छ र अर्थतन्त्र खुला गरेको छ। त्यहाँ धेरै कारकहरू छन्, जसले वर्तमान वातावरणलाई निम्त्यायो र यो बढ्दो रूपमा स्पष्ट भएको छ कि चीनले आफ्नो ऐतिहासिक टुलकिट दोहोर्याउने प्रयास गरिरहेको छ।
चीनले गरेको गलत प्रचार यथार्थ नमिल्दासम्म अर्थतन्त्रलाई टेवा दिन विदेशी लगानी जम्मा गर्ने चीनको रणनीति देखिन्छ। राज्यको नीतिका कारण मानिसहरूलाई घरभित्रै बस्न बाध्य पारेको तीन वर्षपछि अर्थतन्त्रको वास्तविक अवस्थाका धेरै सूचकहरू देखेका छौं। जसमा रियल इस्टेट संकट जहाँ एभरग्रान्डे वर्षौंको अवरुद्ध विस्तार पछि पतन भयो। सामान्य आर्थिक परिदृश्यमा, यस्तो अवस्था कहिले पनि हुन आएको थिएन।
सत्ताले सेवा गरेको दाबी गर्ने जनताको जवाफमा दंगा पुलिस र पानीको तोप प्रहार गर्न चीन बाध्य भयो। चीन र युरोपबाट अमेरिकी अर्थतन्त्रको ‘डिकपलिंग’ भएपछि चीनले युक्रेन द्वन्द्वमा रुसलाई कति हदसम्म सहयोग गर्छ भनी संसारले हेरिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा विदेशी लगानी आर्जन गर्नु चीनका लागि एक दिवा सपनाजस्तो बनेको छ।
चिनियाँ अर्थतन्त्रको वास्तविक अवस्थाले विश्व स्तरमा चिन्ताजनक परिणाम ल्याउनेछ। चिन्ताको एउटा महत्त्वपूर्ण बिन्दु अब ऋणको जाल बनेको छ र जुन चीनले अफ्रिकामा इम्बेड गरेको छ। जहाँ उनीहरूले गुणस्तरीय पूर्वाधार परियोजनाहरू निर्माण गरिरहेका छन् र परियोजनाहरू पूरा हुने मितिहरू वितिसक्दा पनि सञ्चालनमा नआए तापनि ऋण तिर्न सरकारहरूलाई बाध्य पारिरहेका छन्।
सायद कोभिड, भ्रष्टाचार र पश्चिमाको फिर्ताको संयोजनको कारणले गर्दा चीनको बेल्ट एण्ड रोड पहल बिस्तारै विश्व मञ्चमा पश्चिमको मिलनभन्दा पनि खुल्ला लुटपाट र जबरजस्तीमा सर्दैछ। एकातिर, आगामी वर्षका लागि चिनियाँ राजनीतिक लक्ष्यहरूले विदेशी लगानीमा ध्यान केन्द्रित गर्ने कुरा सुनिश्चित गर्दछ, तर भूराजनीतिक यथार्थहरूले असफलता सुनिश्चित भएको देखिन्छ।
चीनले अपरिहार्य रूपमा जुन देशहरूबाट सहायता खोजिरहेको छ, त्यसैका विरुद्ध चिनियाँ गतिविधिहरु भइरहेका छन्। यो असन्तुलनको अवस्थाले चीनले आफ्नो अनुमानित जीडीपी वृद्धि दर पूरा गर्न कहिल्यै सक्षम नहुने कुरा सुनिश्चित गर्दछ। आगामी वर्षसम्म यसले गलत तथ्यांकलाई संसारसामु लैजाने र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई सान्दर्भिक विश्व महाशक्तिको रूपमा आफ्नो चरित्र कायम राख्न धम्की दिने गरेको देखिन्छ।
आन्तरिक रूपमा चीनले विशेष स्थानीय सरकारी बन्डको रूपमा लगभग ५५० बिलियन डलर माग्ने योजना बनाएको छ र एकै समयमा २०२३ मा रक्षा खर्च लगभग ७.२ प्रतिशतले बढाएको छ। यी कार्यहरूको प्रकृति यसको आधिकारिक प्रचार सन्देशको विरोधाभास हो। ताइवानसँग ‘शान्तिपूर्ण’ पुनर्मिलन खोज्ने बताए पनि पटक-पटकको घसपैठले चीनको बोली र व्यवहारमा देखिएको असमानतालाई प्रष्ट पार्दछ।
उही समयमा, प्राविधिक उद्योगमा आत्मनिर्भरता सुनिश्चित गर्ने बारे स्पष्ट सन्देशहरू दिइरहेको छ र यस वर्षको अवधिमा अर्थपूर्ण वृद्धि र लगानी भन्दा आर्थिक कथामा नियन्त्रण बढी महत्त्वपूर्ण हुनेछ। अर्को चिन्ताको विषय भनेको कोप २७ को समयमा चीनले आफ्ना वाचाहरू पूरा नगर्नु हो। आफैंले हावा र सौर्य परियोजनाहरूमा थप लगानीलाई प्रोत्साहन दिँदै कार्बन डाटा ठगीलाई रोक्न खोजिरहेका छन्।
यी योजनाहरू कार्यान्वयन गर्ने प्रान्तीय र राज्य सरकारहरूले वास्तवमा युक्रेन द्वन्द्व चलिरहँदा ठूलो मात्रामा सस्तो रूसी कोइला भण्डारण गरिरहेका छन्। यो एक प्रकारको ऊर्जा युद्ध नाफामुखी हो र एकै समयमा आफ्नो ऊर्जा आवश्यकताहरू पूरा गर्न थर्मल पावर प्लान्टहरू खोलेर जीवाश्म ईन्धनमा चीनको निर्भरता बढाउँदैछ।
‘दुई सत्र’ बाट निस्किएको अर्को महत्वपूर्ण सन्देश भनेको चीनले श्रमशक्ति र तथाकथित ‘जनसङ्ख्या लाभांश’ बारे बढ्दो चिन्तालाई खण्डनको प्रयास गरेको हो। यस सम्बन्धमा राज्यको कुनै पहल नभएको भए पनि घट्दो जन्मदर र श्रमशक्तिको उमेर बढ्दै गएका कारण विवाहको कानुनी उमेर हद घटाउने भन्ने चिन्ताजनक हल्ला चलिरहेको छ। अतिरञ्जित आन्तरिक तथ्यांकले पनि २०२२ मा जन्मेको करिब ९.५ मिलियन शिशुहरू मात्र देखाएको छ।
युवाहरू राष्ट्रिय पुनर्जागरणको तथाकथित ‘चिनियाँ सपना’ प्रति बढ्दो मोहभंग हुँदैछन्। आगामी वर्षको अर्थतन्त्रलाई टेवा पुर्याउन खर्च मात्रै पर्याप्त हुने सरकारको भनाइ हामीले देख्न सक्छौं। चिनियाँ अर्थशास्त्रीहरूका अधिकांश आवाजहरूले जनसांख्यिकी अब आर्थिक वृद्धिको लागि चालक बन्ने छैन भन्ने धारणा साझा गर्छन्। बढ्दो संक्रमण, चिकित्सा ऋण र सामाजिक भेटघाटको चिन्ताका कारण जनसंख्या संकुचन जारी रहेकाले घरेलु मागको लागि कुनै प्रोत्साहन हुनेछैन।
चिनियाँ इतिहास र संस्कृतिले वर्षौंदेखि अनगिन्ती पाठहरू सिकाएको छ र इतिहासबाट सिक्न इन्कार गर्नेहरूले आफ्नो गल्ती दोहोर्याउँछन् भन्ने पुरानो भनाइ साँचो हुँदैछ। सन् १९६० मा अधिनायकवादी नेता माओले आफ्नो ग्रेट लीप फर्वार्डको एजेन्डालाई अगाडि बढाए र विश्वको सबैभन्दा ठूलो अनिकालमा परी ३० मिलियनको मृत्यु भयो।
एकताबद्ध शक्ति पाएका सी जिनपिङले आर्थिक एजेन्डालाई बेवास्ता गर्ने र मृत्युको सङ्ख्या लुकाउने गल्ती गर्न खोजेका छन्। सायद इतिहासको चक्रीय प्रकृति अपरिहार्य छ, जहाँ भविष्यमा हामीले चिनियाँ राजनीतिज्ञ सीको मृत्युपछि सत्तामा उभिएको देख्नेछौं। यसले सी जिनपिङले माओ त्सेतुङलाई गरेजस्तै आफ्नै कथाको केन्द्रको चरणमा धकेल्दै सीको विचारका निशानहरू मेटाउने चरणहरू पछ्याउनेछ।
सत्तामा पार्टीको पकड कायम राख्दै खोक्रो आध्यात्मिक व्यक्तित्व छाड्नु चीनका शीर्ष अधिकारीहरूमाझ पुरानो परम्परा हो। चिनियाँ अर्थतन्त्रको असफलता शून्य-कोविड हटाइएपछि र अर्थतन्त्रलाई पुनर्स्थापना गर्न राजनीतिक इच्छाशक्ति केन्द्रित हुन थाल्नेछ। पूँजी लगानीको पृष्ठभूमि नहुँदा र ध्वंश जनसङ्ख्यासँगै चीनको आर्थिक सम्भावना धमिलो छ। यो एक ठुलो नोकरशाही र पुरानो तानाशाहको अहंवादी आवश्यकताहरूद्वारा सहयोग गरिएको छ।
आगामी महिनाहरूमा वास्तविकता यस लेखको निराशावादी अनुमानहरू भन्दा स्पष्ट रूपमा फरक हुनेछ किनकि विश्व अर्थतन्त्रमा चीनको भूमिकालाई कमजोर पार्ने प्रयास गर्दा विश्वव्यापी मन्दीलाई रोक्नको लागि संलग्न सबै पक्षहरूले केही गर्न खोजेका छन्। यद्यपि हामीले आधिकारिक रिपोर्टहरूलाई बेवास्ता गर्यौं र सरकारले रिपोर्ट गरिरहेको भन्दा चिनियाँ जनतासँग के भइरहेको छ भन्नेमा मात्र ध्यान केन्द्रित गर्यौं भने, हामी बिस्तारै आउँदै गरेको मानव त्रासदीको राम्रो चित्र बनाउन सक्षम हुनेछौं।
६० को दशकको सम्झनामा चीन यस्तो समयमा फर्किँदै छ जहाँ नागरिकहरू ‘लज्जापूर्वक चापलूसी गर्नुहोस्, स्वादिष्ट खाना खानुहोस्’, ‘चापलूसी नगर्नुहोस्, भोकै मर्नुस्’ को स्थितिमा पुगेका छन्। माओका पाठहरूबाट सिकेर, हामीले स्पष्ट रूपमा देख्छौं कि सीले शक्तिलाई सुदृढ गर्दै गर्दा ‘बलिको बोका-इन-चीफ’ सधैं प्रधानमन्त्री हुनेछन्। ली छ्याङको अस्तित्व अन्ततः सीको नीतिलाई कत्तिको राम्ररी लागू गर्दछ भन्ने कुरामा निर्भर गर्दछ।
संकटको समयमा पार्टी टुलकिटमा अर्को प्रयास गरिएको र परीक्षण गरिएको विधि सधैं बाह्य ‘शत्रुहरू’ लाई दोष दिने हो। सी जिनपिङले आफ्ना नीतिहरूलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न सकेनन्। विशेष गरी यो ताइवानको कुरा आउँछ र रूससँगको सहकार्य वा ऊर्जा स्रोतहरूको लागि प्रतिस्पर्धाको कुरा आउँछ। वर्तमान भूराजनीतिक परिदृश्यले कुनै पनि प्रमुख शक्तिहरूलाई जलवायु परिवर्तनमा प्रभावकारी रूपमा ध्यान केन्द्रित गर्न लगभग असम्भव बनाउँछ, जसले यसलाई अझ बढी सक्रिय बनाउँछ। अर्थतन्त्रहरूलाई ऊर्जाको स्वतन्त्रता बढाउँदै विकासको दिगो मोडेलहरू विकास गर्न गाह्रो छ।
