काठमाडौं : दसैं नजिकिँदै जाँदा व्यापारीहरूले सवा २ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको चिनी भित्र्याएका छन्।
गत साउन र भदौमा मात्र २ अर्ब २९ करोड ४० लाख ८७ हजार रुपैयाँको चिनी आयात भएको भन्सार विभागको तथ्यांक छ। यो मूल्यमा ४ करोड ६९ लाख ४२ हजार १ सय २६ किलो चिनी आयात भएको हो। यो परिमाणमा चिनी आयात हुँदा सरकारी ढुकुटीमा १ अर्ब ३१ करोड ५९ लाख रुपैयाँ राजस्व जम्मा भएको छ।
यो अवधिमा भारतबाट मात्र ४ करोड ६८ लाख ९६ हजार १ सय किलो र अस्ट्रेलियाबाट ४६ हजार किलो चिनी आयात भएको तथ्यांक छ। यसका लागि व्यापारीले भारतलाई २ अर्ब २९ करोड ८ लाख ६३ हजार र अस्ट्रेलियालाई ३२ लाख २५ हजार रुपैयाँ भुक्तानी गरेका छन्।
बजारमा चिनी अभाव हुनसक्ने हल्ला चलिरहेका बेला ठूलो परिमाणमा चिनी भित्रिएको हो।
सरकारी कम्पनीको ढिलासुस्ती
दसैं-तिहार नजिकिँदै जाँदा हरेक वर्ष चिनीको चर्चा हुन्छ। यो वर्ष कोभिड-१९ संकटका कारण साउन १२ को मन्त्रिपरिषद बैठकले ३० हजार टन चिनी सरकारी कम्पनीमार्फत आयात गर्ने निर्णय गरेको थियो।
खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी र निजीको दबदबा रहेको साल्ट ट्रेडिङ कर्पाेरेसनमार्फत क्रमशः १० र २० हजार टन चिनी आयात गर्ने जिम्मा दिइएको थियो।
यी कम्पनीले चिनी आयात गरेर सहुलियतमा बिक्री गर्नुपर्ने हुन्छ। जसका कारण बजारमा चिनी अभाव पनि नहुने र भाउ पनि नियन्त्रित हुने सरकारी ठम्याइ थियो। व्यापारीले ४० प्रतिशत भन्सार महसुल बुझाएर चिनी आयात गर्छन् भने यी कम्पनीलाई ५० प्रतिशत छुट दिने निर्णय मन्त्रिपरिषदले गरेको थियो।
तर, सरकारी स्वामित्वका यी कम्पनीले माग बढी हुने दसैंका बेलामा पनि चिनी आयातमा ढिलाइ गरेका छन्। खाद्य व्यवस्थाले दसैंपछि मात्र चिनी ल्याउने भएको छ।
कम्पनीका सूचना अधिकारी शर्मिला न्यौपाने सुवेदीका अनुसार तिहारलाई लक्ष्य गरी चिनी ल्याइने छ। अहिले बोलपत्र आह्वान भइसकेको छ।
‘सरकारले दसैंका लागि मात्र नभनी हामीलाई १० हजार टन चिनीको कोटा दिएको हो,’ उनले दाबी गरिन्। अहिले खाद्य व्यवस्थासँग चिनी स्टक छैन।
साल्ट ट्रेड्रिङले ग्लोबल टेन्डर गरेर चिनी आयात प्रक्रिया अगाडि बढाएको छ।
साल्ट ट्रेडिङका सूचना अधिकारी कुमार राजभण्डारीका अनुसार अहिले ८ सय टन चिनी मौज्दात छ।
‘२० हजार टन चिनी आयात प्रक्रिया सुरु भइसकेको छ, दसैं अगाडि नै आइपुग्छ,’ उनले भने।
साल्ट ट्रेडिङले सिधै उपभोक्तालाई चिनी बेच्ने भएकाले भाउ नियन्त्रणमा सहज हुने उनको भनाइ छ।
पछिल्लो समय बजारमा चिनी अभाव हुन थालेको हल्ला चलाइएको छ। नेपाली उद्योगीसँग चिनी सकिएको भन्दै आयात बढाइएको छ। तर, भाउ नियन्त्रण हुन सकेको छैन। चिनीको भाउ ८० बाट बढाएर ८५ देखि ९० रुपैयाँसम्म पुर्याइएको छ।
यसरी भाउ बढ्नुमा साल्ट ट्रेडिङको कमजोरी देखिन्छ। चिनीको बजार मूल्य नियन्त्रणमा लिन उसले ठूलो परिमाणमा चिनी मौज्दात राख्नुपर्ने हुन्छ। साल्टले चिनी उपभोक्तालाई बेच्दा बजार भाउ थामिन्छ। तर, ऊसँग मौज्दात सकिन थालेपछि त्यसको असर भाउमा परेको हो।
सरकारले पनि चिनी अभाव भएको हल्ला चलेपछि मात्र सरकारी कम्पनीलाई आयात गर्न अनुमति दिएको थियो। नेपालमा वार्षिक २ लाख ५० हजार टन चिनी खपत हुने गरेको तथ्यांक छ।aayomail
