काठमाडौं । भारतको राजधानी दिल्लीमा वायु प्रदूषण नियन्त्रण गर्न मंगलबार क्लाउड सिडिङका तीन परीक्षणहरू गरिएको छ।
दिल्लीका वातावरणमन्त्री मनजिंदर सिंह सिरसाले क्लाउड सिडिङको दोस्रो चरणका तीन परीक्षणहरू सम्पन्न भएको पुष्टि गरे। उनले आईआईटी कानपुरले चाँडै यी तीन परीक्षणहरूको नतिजा जारी गर्ने बताए ।
क्लाउड सिडिङ दिल्लीको बाहिरी भागमा रहेको बुरारीबाट सुरु भयो र मयूर विहारसम्म जारी रह्यो। मन्त्री सिरसाले मंगलबार तीनवटा परीक्षणहरू बाहिरी दिल्लीका विभिन्न क्षेत्रहरूमा गरिएको पनि बताए।
यस क्लाउड सिडिङको उद्देश्य कृत्रिम वर्षा मार्फत हावामा उपस्थित प्रदूषकहरूलाई कम गर्नु हो, ताकि दिल्लीको हावाको गुणस्तर सुधार होस्।
‘क्लाउड सिडिङ’ दुई शब्दहरू क्लाउड र सिडिङ मिलेर बनेको छ। क्लाउड भनेको बादल हो र सिडिङ भनेको बीउ छर्नु हो।
सुन्दा अनौठो लाग्न सक्छ तर सरल शब्दमा भन्नु पर्दा बादलमा वर्षाको बीउ छर्ने प्रक्रियालाई क्लाउड सिडिङ भनिन्छ।
ध्यान दिनुपर्ने कुरा के छ भने सिल्भर आयोडाइड, पोटासियम क्लोराइड र सोडियम क्लोराइड जस्ता पदार्थहरू बीउको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
यी पदार्थहरू विमान आदिको मद्दतले बादलमा छर्किन्छन्।
यी पदार्थहरूले बादलमा रहेका पानीका थोपाहरूलाई जमाउँछन्, जसले गर्दा बरफका क्रिस्टलहरू एकसाथ टाँसिन्छन् र जमिनमा खस्ने हिउँका टुक्राहरू बनाउँछन्।
क्लाउड सिडिङको इतिहास लामो छ। क्लाउड सिडिङको आविष्कार अमेरिकी वैज्ञानिक भिन्सेन्ट जे. शेफरले गरेका थिए। १९४० को दशकमा संयुक्त राज्य अमेरिकामा यसको सुरूवात भएको थियो।
आईआईटी कानपुरका प्राध्यापक एसएन त्रिपाठीले बीबीसीलाई भने, “बादल नभएको ठाउँमा तपाईं बीउ रोप्न सक्नुहुन्न। त्यसैले, पहिले तपाईंले बादलहरू छन् कि छैनन्, र यदि छन् भने, कति उचाइमा छन्, र तिनीहरूको र वायुमण्डलीय विशेषताहरू के हुन् भनेर हेर्नुपर्छ। त्यसपछि, पूर्वानुमान वा मापन प्रयोग गरेर तपाईंले बादलहरूमा कति पानी छ भनेर निर्धारण गर्नुहुन्छ।”
“यसपछि, बादलहरूमा उपयुक्त ठाउँहरूमा एक विशेष रसायन (नुन वा लवणको मिश्रण) थपिन्छ। यो रसायनले बादलको सूक्ष्म भौतिक प्रक्रियाहरू (अर्थात् वर्षाका कणहरू, बरफ) लाई तीव्र बनाउँछ त्यसपछि यो वर्षाको रूपमा जमिनमा खस्छ।”
बादललाई विद्युतीय झट्का दिएर वर्षा गराउने एउटा प्रविधि पनि छ। यो प्रविधिले बादललाई विद्युतीय झट्का दिन ड्रोन प्रविधि प्रयोग गर्छ।
युएईले सन् २०२१ मा कृत्रिम वर्षा सिर्जना गर्न यो प्रविधि प्रयोग गरेको थियो।
