एजेन्सी । बङ्गलादेशमा हालै भएको क्रान्तिले प्रधानमन्त्री शेख हसिनालाई देश छोड्न बाध्य बनायो। बङ्गलादेशको जनआन्दोलनले हसिनालाई सत्ताच्युत गरेपछि, प्रदर्शनकारीहरूले उनको घरमा घुस्न सफल भए र फर्निचर तथा अन्य सामग्री लुटपाट गरे। यो घटनाले यसै वर्ष पाकिस्तानमा भएको विद्रोहलाई झल्काउँछ जहाँ प्रदर्शनकारीहरूले लाहोरस्थित कोर कमाण्डरको घरमा छिरेर खाद्यान्न तथा अन्य सामानहरू चोरी गरेका थिए।
ढाकामा भइरहेको यस अराजकताबीच, बङ्गबन्धु शेख मुजीबुर रहमानको मूर्ति प्रदर्शनकारीहरूले तोडफोड गरे। यो अशान्ति बङ्गलादेश र पाकिस्तान बीचको हिंसात्मक इतिहासको झल्को हो। शेख मुजीबुर रहमानको परिवारलाई स्वतन्त्रता संग्रामको समयमा पाकिस्तानी सेनाले लक्षित गरेपनि भारतीय सेनाले उनीहरूलाई बचाएर भारत लगेका थिए।
प्रधानमन्त्री हसिनाले परिस्थितिको गम्भीरता बुझ्दै सैन्य विमानस्थलतिर भागेर भारत उडिन्। यसैबीच, जनरल वाकर-उज-जमानले राष्ट्रलाई सम्बोधन गर्दै नयाँ सरकार गठनको घोषणा गरे। बङ्गलादेशको इतिहासमा यो सैन्य कदम पहिलो होइन। १९७१ को स्वतन्त्रतापछि देशले धेरै सैन्य कू र राजनीतिक उथलपुथल देखेको छ।
शेख मुजीबुर रहमानको हत्या, १९७५ अगस्ट १५ मा बङ्गलादेशी सेनाका अफिसरहरूले गरिदिएको, देशको इतिहासमा महत्वपूर्ण घटना थियो। यस घटनाले शेख हसिना र उनको बहिनी शेख रेहाना मात्र परिवारका जीवित सदस्य बने। पछिल्ला वर्षहरूमा थप राजनीतिक अस्थिरता देखियो, जसमा जनरल जियाउर रहमानको उदय, जसले १९७५ को अगस्टमा सेना प्रमुखको रूपमा पदभार ग्रहण गरे र कू हरूको श्रृंखलापछि राष्ट्रपति बने।
१९८२ मा जनरल हुसैन मोहम्मद इर्शादले सत्ता कब्जा गरे र बङ्गलादेशी राजनीतिमा सैन्य प्रभावलाई अझ बढी सुदृढ गरे। हालसालै, जनवरी २००७ देखि डिसेम्बर २००८ सम्म, सैन्य दबाबमा फखरुद्दिन अहमद नेतृत्वको एक कार्यवाहक सरकार गठन गरियो जसले निर्वाचन प्रणाली, न्यायपालिका र प्रशासनमा सुधार लागू गर्नुपर्ने थियो।
राजनीतिक अशान्तिको बीचमा, बङ्गलादेश आर्थिक संकटसँग जुझिरहेको छ। २०२४ को सुरुवातमा, देशले चीनबाट ५ अर्ब डलरको नरम ऋणको माग गरेको थियो, जसले यसको ऋण लिने रणनीतिमा महत्वपूर्ण परिवर्तन ल्यायो। यसअघि, बङ्गलादेशले बहुपक्षीय ऋणदाताहरू र विशेष परियोजनाहरूका लागि चिनियाँ आपूर्तिकर्ता ऋणहरूमा निर्भर थियो। यो ऋण अनुरोध आईएमएफसँगको ४.७ अर्ब डलरको ऋणको सम्झौताका लागि भइरहेको वार्ताका क्रममा आएको हो, जसले जनतामा कठोरता मापदण्डहरू लागू गरिरहेको छ।
चीनले बङ्गलादेशमा विभिन्न विकास परियोजनाहरूमा सक्रियता देखाएको छ, विशेष गरी बेल्ट एण्ड रोड इनिशिएटिभ (बीआरआई) अन्तर्गत। महत्वपूर्ण परियोजनाहरूमा पाद्मा पुल, कर्णफुली सुरुङ, बन्दरगाह विकास, रेलवे लाइनहरू, विद्युत गृहहरू र डेटा केन्द्रहरू समावेश छन्। यी परियोजनाहरूले आर्थिक लाभ दिने प्रतिज्ञा गर्दा, ऋण स्थिरता, वातावरणीय प्रभावहरू, र चीनको बढ्दो प्रभावप्रति चिन्ता पनि उठाएका छन्।
स्वतन्त्रता सेनानीका वंशजहरूको आरक्षणको मागले सुरु भएको हालको क्रान्तिले आन्दोलनको प्रामाणिकतामा प्रश्न उठाएको छ। केही पर्यवेक्षकहरू विश्वास गर्छन् कि बाह्य शक्तिहरू, विशेष गरी संयुक्त राज्य अमेरिका र भारत, बङ्गलादेशमा चीनको बढ्दो उपस्थितिबाट असन्तुष्ट छन् र यस अशान्तिमा भूमिका खेलेका छन्। यो क्रान्तिको हिंसात्मकता बङ्गलादेशको पाकिस्तानबाट स्वतन्त्रता संग्रामको समयमा देखिएको अशान्तिलाई सम्झाउँछ।
राजनीतिक स्थिरता: राष्ट्रिय सुरक्षा र आर्थिक विकासका लागि राजनीतिक स्थिरता आवश्यक छ। राजनीतिक नेताहरूले असन्तोषलाई ठूला विद्रोहमा परिणत हुनुअघि नै सम्बोधन गर्नुपर्छ।
सैन्य प्रभाव: राजनीतिमा सैन्य संलग्नता सीमित गर्दा लोकतान्त्रिक प्रक्रियाहरू कायम राख्न र कूहरू रोक्न मद्दत पुर्याउँछ।
आर्थिक विविधीकरण: आर्थिक सहयोगका लागि एक मात्र विदेशी शक्तिमा धेरै निर्भर हुनु , प्रभाव र सम्भावित आर्थिक जोखिम निम्त्याउन सक्छ।
ऐतिहासिक जागरूकता: ऐतिहासिक सन्दर्भ बुझ्नु महत्त्वपूर्ण छ। विगत र वर्तमान घटनाहरूको समानताले भविष्यका द्वन्द्वहरू रोक्नका लागि मूल्यवान् अन्तरदृष्टि प्रदान गर्न सक्छ।
बङ्गलादेशले यस अशान्तिकालमा नेभिगेट गर्दा, अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले क्षेत्रीय स्थिरताका लागि यी घटनाक्रम र तिनका प्रभावहरूलाई नजिकबाट हेर्नेछ।
