नयाँ दिल्ली । सन् २००८ को विश्वव्यापी आर्थिक मन्दीले प्रभावशाली देशहरूका अर्थमन्त्रीहरूको अस्पष्ट समूहलाई जी२० राष्ट्रहरूको शिखर सम्मेलनमा ल्याएको थियो। पछिल्लो १४ वर्षमा अर्थतन्त्र र विकासका विषयलाई मुख्य प्राथमिकतामा राखेर जी२० शिखर सम्मेलन हुने गरेका छन्।
बालीमा यस हप्ताको सुरुमा शिखर सम्मेलन पनि त्यस्तै भएक थियो। तर, युक्रेन युद्धको लामो छाया यसमा पर्यो। यी शिखर सम्मेलनहरूमा सुरक्षाका मुद्दाहरू छलफल गर्न नसकिने भए पनि युक्रेनले खाद्य सुरक्षा, आपूर्ति(श्रृङ्खला अवरोध, आर्थिक मन्दी र शान्तिको खतरा जस्ता विभिन्न तरिकाले छलफलमा प्रवेश गरिरहे। अन्तमा, सबै देशहरूले यस विषयमा आफ्नो धारणा राखे।
युक्रेन युद्धको सीधै निन्दा सम्भव नभएकोले जी२० राष्ट्रहरुले संयुक्त राष्ट्र संघको प्रस्तावको मार्ग लियो। ५२ अनुच्छेदको लामो वक्तव्यमा यस वर्षको मार्चमा बहुमतले पारित गरेको संयुक्त राष्ट्र संघको प्रस्तावको सन्दर्भमा सुरु भएको थियो। जसले ‘युक्रेन विरुद्ध रूसी संघको आक्रामकताको कडा शब्दमा निन्दा गरेको छ र यसको क्षेत्रबाट पूर्ण र बिना शर्त फिर्ताको माग गरेको छ।’
चिनियाँहरू दुखी थिए कि ‘अमेरिकाको नेतृत्वमा केही पश्चिमी देशहरूले’ यस विषयलाई हाइप गर्ने प्रयास गरे, जुन ‘जी२० शिखर सम्मेलनमा आर्थिक सहयोगको लागि अप्रासंगिक थियो। चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको मुखपत्र ग्लोबट लाइम्सले ‘अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको एकतालाई थप तोडफोड गर्न भू(राजनीतिक संकट’ प्रयोग गरिरहेको आरोप लगाए।
प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले युक्रेन संकटलाई मुख्यतया आपूर्ति(श्रृंखला अवरोधहरूको सन्दर्भमा र यसले गरिबहरूमा परेको प्रभावको सन्दर्भमा उल्लेख गरे। उनले विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलाहरू भग्नावशेषमा रहेकाले विश्वभर अत्यावश्यक वस्तुको संकट उत्पन्न भएको औंल्याए। ‘हरेक देशका गरिब नागरिकहरूका लागि चुनौती अझ गम्भीर छ। दैनिक जीवन पहिले नै तिनीहरूको लागि संघर्ष थियो। उनीहरूसँग दोहोरो युद्धको सामना गर्ने आर्थिक क्षमता छैन,’ उनले चेतावनी दिए, ‘आजको मलको अभाव भोलिको खाद्य संकट हो’ भन्ने उनको भनाइ शिखर सम्मेलनको उद्धृत उद्धरणहरू मध्ये एक बन्यो।
यद्यपि अन्तिम कथनले भविष्यका महामारीहरू, डिजिटल मुद्राहरू, नयाँ प्रविधिहरू र सांस्कृतिक मुद्दाहरू जस्ता मुद्दाहरूको बारेमा कुरा गरेको भए पनि, युक्रेन र चीन शो(चोर्नेहरू बने।
हजार दिनभन्दा बढी भर्चुअल उपस्थितिपछि राष्ट्रपति सी जिनपिङ तेस्रो कार्यकालमा राष्ट्रपतिको रूपमा विजयी भएपछि थप आत्मविश्वासी र शक्तिशाली बालीमा व्यक्तिगत रूपमा देखा परे। संयोगवश, अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले पनि मध्यावधि नतिजाले आफ्नो पार्टीलाई अमेरिकी सिनेटमा निरन्तर नियन्त्रण दिएपछि ठूलो विश्वास व्यक्त गरे। ‘म अझ बलियो हुँदै आउँदैछु,’ उनले सीसँगको भेटअघि खुसीसाथ घोषणा गरे।
बाइडेन र सीबीच बालीमा भएको तीन घण्टा लामो भेट सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण द्विपक्षीय वार्ता थियो। असामान्य रूपमा लामो भेटघाट र दुवै पक्षबाट आतिशबाजीको स्पष्ट अनुपस्थितिले दुई देशहरू एकअर्कालाई स्वागत गर्न आतुर भएको संकेत गर्दछ।
सम्भवतः ताइवानमा हुने अर्को द्वन्द्वबाट बच्नको लागि दुई देशहरू बीचको सम्बन्ध महत्त्वपूर्ण छ। द्विपक्षीय वार्तापछि बाइडेनको भनाइले आगामी महिनाहरूमा दक्षिण चीन सागरमा तनावको सम्भावित न्यूनीकरणतर्फ कुनै तत्काल द्वन्द्व नहुन सक्छ भन्ने कुरालाई औंल्यायो। राष्ट्रपति ओबामाको सहायकको रूपमा रहेका बाइडेनले २०११ मा बेइजिङको भ्रमण गरेका थिए र सीद्वारा होस्ट गरिएको कार्यक्रममा सहभागी भएका थिए।
डिसेम्बरमा जी२० को अध्यक्षता भारतले गरिरहेको छ। यसले युक्रेन र ताइवान द्वन्द्वलाई समाधानको बाटोतर्फ लैजान भारतको नेतृत्वलाई महत्वपूर्णरुपमा हेरिएको छ। बाइडेन र सी बीचको दृश्यात्मक सौहार्दताको बाबजुद, तिनीहरूका देशहरूमा राजनीतिक घटनाक्रमले सङ्केत गर्छ कि कठिन दिनहरू अझै समाप्त भएका छैनन्।
अमेरिकी सदनमा रिपब्लिकन नियन्त्रण फिर्ता हुनुको अर्थ बाइडेनले युक्रेनको खर्चमा कटौती गर्न सक्छन् भने अर्कोतर्फ, सीसँग अर्को वर्ष मार्चमा आफ्नै सरकार स्थापना गर्ने अधूरो एजेन्डा छ। यसको मतलब मोदीले दक्ष कूटनीतिलाई द्रुत कारबाहीमा प्रयोग गर्न आवश्यक छ ताकि क्षितिजमा जम्मा भएका युद्धका बादलहरू अर्को वर्षको जी२० को एजेन्डा रोलिंग सुरु हुनु अघि नै तितरबितर हुन सकोस्।
मोदीले भारतलाई ‘बुद्ध र गान्धीको पवित्र भूमि’ भनेर वर्णन गरे र भारतमा हुने अर्को जी२० शिखर सम्मेलन ‘विश्वको लागि शान्ति’ को हार्बिंगर होस् भन्ने चाहन्थे, यो शिखर सम्मेलनको आदर्श वाक्य ‘एक पृथ्वी, एक परिवार’ को लागी उपयुक्त छ।
