भारत-श्रीलंका-माल्दिभ्सको ६ वर्षपछिको सामुद्रिक वार्ताले चीन सशंकित

नयाँ दिल्ली । भारतको राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभल शुक्रबार र शनिबार श्रीलंकाको राजधानी कोलम्बो भ्रमणमा गएका छन् । भारत र श्रीलंका सम्बन्धमा हालको गतिलाई अगाडि बढाउन गोताबाया राजपक्षे श्रीलंकाको राष्ट्रिपतिमा निर्वाचित भएको एक वर्षपछि डोभलको भ्रमण भएको हो ।

डोभलको दुई दिने भ्रमणको क्रममा ६ वर्षपछि पहिलो पटक श्रीलंका र माल्दिभ्ससँग त्रिपक्षीय सामुद्रिक सहयोग वार्ता भएको छ । भारतीय राष्ट्रपति सुरक्षा सल्लाहकार (एनएसए) डोभललाई आधिकारिक रूपमा श्रीलंकाका रक्षा सचिव मेजर जनरल कमल गुणरत्‍ने (अवकाश) द्वारा त्रिपक्षीय बैठकको लागि आमन्त्रित गरिएको थियो ।

माल्दिभ्सको प्रतिनिधित्व रक्षामन्त्री मारिया दीदीले गर्नेछन् । हिन्द महासागरका दुई महत्वपूर्ण देशहरू श्रीलंका र माल्दिभ्सले भारतसँगको त्रिपक्षीय समुद्री सहयोगको पुनरुद्धारका लागि जोड दिएका छन् । यो तीन नजिकका छिमेकीहरू बीचको चौथो एनएसए-स्तर बैठक हुनेछ तर यो बैठक लामो समयपछि हुन लागेकोले निकै महत्वका साथ लिइएको छ ।

सामुद्रिक सहयोगको पाँचौं बैठक भारतमा मार्च २०१४ मा सम्पन्‍न भएको थियो । औपचारिकरुपमा त्रिपक्षीय समुद्री सुरक्षा सहयोग सम्बन्धी वार्ता २०११ मा सुरु भएको थियो । पहिलो बैठक माल्दिभ्सले आयोजना गरेको थियो । दोस्रो बैठक २०१३ मा कोलम्बोमा सम्पन्‍न भयो । तेस्रो बैठकमा भारतले आयोजना गरेको तेस्रो बैठकमा मोरेशस र सेशेल्स, दुई अन्य महत्वपूर्ण महासागर देश, विशेष आमन्त्रितको रूपमा भाग लिएका थिए ।

यस पटक आधिकारिक स्रोतका अनुसार श्रीलंकाले न केवल मोरिसस र सेशेल्सलाई मात्र बंगलादेशलाई पनि बैठकमा उपस्थित हुन आमन्त्रित गरेको थियो, यद्यपि यी देशहरूले उनीहरूको सहभागिता पुष्टि गरेका छैनन् ।

समुद्री सुरक्षा संयन्त्रलाई पुनर्जीवित गर्ने पहल श्रीलंका र मालदिभ्सबाट आएको रणनीतिक हिन्द महासागरमा अवस्थित ठूलो शक्ति चीन प्रतिस्पर्धाको लागि नयाँ खेल मैदानको रूपमा उभरिरहेको छ । भारतीय महासागरमा पीएलए नौसेनाको बढ्दो चाप यस क्षेत्रका साना र ठूला देशहरूमा गहिरो छलफलको विषय भएको छ र हिन्द महासागर क्षेत्रमा सुरक्षा प्रदायकको रूपमा आफूलाई गर्व गर्ने भारत यस पहलको नेतृत्व गर्न इच्छुक छ ।

किनकि दिल्लीले प्रभावकारी सहकारी नेटवर्क स्थापना गरेर आफ्नो प्राथमिकता कायम राख्‍न चाहन्छ । अवश्य पनि, भारतीय महासागर क्षेत्रमा बढेको मानव बेचबिखन र लागुपदार्थको तस्करी अभियानलाई ध्यानमा राख्दै साना तर महत्त्वपूर्ण छिमेकीहरूलाई आवश्यक पर्ने विशेषज्ञता र सहयोग दिन भारत अघि बढिरहेको छ ।

भारतीय तटरक्षकले श्रीलंकामा दर्ता गरिएको डुंगालाई नियन्त्रणमा लिएको थियो । जुन ट्युटीकोरिनको तटमा १०० किलोग्राम हेरोइन बोक्दै गरेको अवस्थामा नियन्त्रणमा लिइएको थियो । पक्राउ परेका टोलीका अनुसार लागूपदार्थ पाकिस्तानबाट ल्याइएको थियो ।

तीनै मुलुकको सामुद्रिक सहयोग वार्ताबाट तीन सशंकित बनेको छ । चीनले जबरजस्ती श्रीलंका र माल्दिभ्सलाई दबाबमा राखेको भए पनि पछिल्लो समय भारतसँगको सहकार्य बढ्दै गएपछि चीन सशंकित बनेको छ ।