चिनियाँ ऋण र पैसाको बलमा आर्थिक भार थुप्रदै विभिन्न देशमा जालो बुन्दै

काठमाडौं । विगत १५-२० वर्षमा चीनले धेरै विकास गरेको छ। ऋण र पैसाको बलमा यसको आर्थिक जादू चलेको छ। धेरै लगानी गरेर आफ्नो अर्थतन्त्र बलियो बनाएको छ र विश्व राजनीतिको मैदानमा प्रवेश गरेको छ । यो ध्यान दिन लायक छ कि केही अनुमानहरू अनुसार, आज चीनको कुल ऋण यसको कुल गार्हस्थ उत्पादन (जीडीपी) को 300 प्रतिशत छ र विश्वव्यापी ऋणको 15 प्रतिशत अमेरिकी डलर 40 ट्रिलियन अनुमान गरिएको छ। चिनियाँ पक्षको साथ अर्को कथा जुन अस्वीकार गर्न सकिँदैन। यो अन्य देशहरूमा चिनियाँ लगानीसँग सम्बन्धित छ। एक रणनीति जुन आर्थिक नीति भन्दा विदेश नीति द्वारा संचालित देखिन्छ।

अमेरिकी इन्टरप्राइज इन्स्टिच्युट एण्ड हेरिटेज फाउन्डेसनले तयार पारेको तथ्याङ्कअनुसार विगत १५ वर्षमा यो लगानीको विशाल अमेरिकी डलर २ ट्रिलियन रहेको छ । USD 2 ट्रिलियन सामान्यतया 2004 र 2019 को बीचमा भारतको कुल GDP को आकारमा भएको वृद्धि बराबर हो। २ खर्ब अमेरिकी डलरको लगानीमध्ये १.२ ट्रिलियन अमेरिकी डलर पुँजीमा लगानी भएको थियो र चीनले विभिन्न देशबाट प्राप्त गरेको निर्माण ठेक्काको रूपमा अमेरिकी डलर ८२९ अर्ब प्राप्त भएको थियो । सामान्य भाषामा, इक्विटी लगानी अधिक विकसित देशहरूमा लगानीको मुख्य स्रोत थियो, जबकि निर्माण अनुबंधहरू विकासशील देशहरूमा फैलिएको थियो।

चाखलाग्दो कुरा के छ भने त्यस्ता निर्माण ठेक्कामा चीनसँग सबै उच्च इस्लामिक र बहुसंख्यक इस्लामिक देशहरू थिए। यी देशहरूले संयुक्त रूपमा लगानीको 34 प्रतिशत योगदान गरे, जसले 282 बिलियन अमेरिकी डलर उपज गर्यो। यी सम्झौताहरू चीनको पक्षमा रह्यो किनभने सबै अवस्थामा त्यस्ता सम्झौताहरू चिनियाँ कम्पनीहरूसँग थिए। यी सम्झौताहरू आयोजक देशहरूमा चिनियाँ कम्पनीहरूले सञ्चालन गरेको देखिन्छ। यसमा चिनी उद्योग र अधिकांश चिनियाँ श्रमशक्ति समावेश छ। चीनले यी परियोजनाहरूका लागि सबै नाफा, तलब, कर र अन्य सुविधाहरू ह्यान्डल गर्यो। यी परियोजनाहरूको भुक्तानी आयोजक देशहरूको बाह्य ब्यालेन्स शीटमा राखिएको थियो।
उदाहरणका लागि, शीर्ष १० देशहरूको संयुक्त बाह्य ऋण सन् २००४ देखि २०१९ को बीचमा ५ गुणा बढेको छ। यी कुराहरूले पाकिस्तान जस्तो आर्थिक रूपमा कमजोर देशलाई दिवालियापनको कगारमा पुर्‍याएको छ। यी आयोजनासँग सम्बन्धित ऋण तिर्न नसकेका देशले आफ्नो राष्ट्रिय सम्पत्ति चीनमा गुमाएका छन् । उदाहरणका लागि, श्रीलंका (कुल लगानी US$13.8 बिलियन जसमध्ये US$10.2 बिलियन निर्माण ठेक्काहरू मार्फत आएको थियो) ले आफ्नो महत्वपूर्ण हम्बनटोटा बन्दरगाह 2017 मा चीनलाई गुमायो।

2019 मा, त्यहाँ रिपोर्टहरू थिए कि केन्याले प्रतिष्ठित माम्बासा बन्दरगाह चीनलाई गुमाउनेछ, जुन यसले ऋण तिर्न नसक्ने क्षतिपूर्तिको रूपमा गर्नुपर्ने हुन सक्छ। यस्तै रिपोर्टहरू इक्वेडरबाट पनि देखा परेको छ, जसमा अमेजन वर्षावनको एक तिहाइ समान कारणहरूले गर्दा चिनियाँ हातमा जानेछ। पाकिस्तानले चीनको अगाडि घुँडा टेकेको छ । यो बेल्टवे परियोजनाका लागि ९० अर्ब अमेरिकी डलरको चिनियाँ ऋणी हो। पाकिस्तानले यी सबै भुक्तानी २०३७-३८ अघि नै तिर्नुपर्नेछ।

पाकिस्तान पहिले नै आर्थिक गरिबीको बाटोमा छ र हामी सोच्दैनौं कि यसले यति ठूलो रकम तिर्न सक्षम हुनेछ। अब यसले चीनलाई कुन महत्वपूर्ण सम्पत्ति हस्तान्तरण गर्छ र यसले भारतीय रक्षा र व्यावसायिक हितमा कस्तो प्रभाव पार्छ, त्यो हेर्न जरुरी छ । यो ऋण कूटनीति मार्फत चीनले इस्लामिक देशहरुलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको छ । आखिर, मुस्लिम जनसंख्या विरुद्ध चीनको कथित ज्यादतीको बारेमा यस्ता देशहरू किन मौन छन्? चीनले आफ्नो ऋण कूटनीतिका कारण बिस्तारै सारा विश्वलाई निलिरहेको छ ।-अनिरुद्ध लिमये